Yazilimin Neden Sahibi Olmamalidir?

Yazan: Richard Stallman

[ Almanca | Cekce | Danimarkaca | Fransizca | Hirvatca | Indonezyaca | Ingilizce | Ispanyolca | Italyanca | Japonca | Katalanca | Korece | Macarca | Polonyaca |Rusca ]


Sayisal bilgi teknolojisi, bilginin guncellenmesini ve kopyalanmasini kolaylastirarak insanliga katkida bulunmaktadir. Bilgisayarlar bu islemleri hepimiz icin daha kolay hale getirmeyi vaad etmektedirler.

Bu kolaylastirma, herkes tarafindan istenmemektedir. Telif haklari sistemi bilgisayar yazilimlarinin birer "sahibi" olmasini getirmekte, ve bu 'sahipler'in cogu, ilgili yazilimlarin potansiyel faydalarini kamu ile paylasmak istememektedirler. Kullandigimiz yazilimlarin yalnizca kendileri tarafindan kopyalanabilir ve degistirilebilir olmasini istemektedirler.

Telif haklari sistemi matbaa ile eszamanli gelismistir --- yani kopyalamaya seri uretimi getiren teknoloji ile. Telif haklari sistemi bu teknoloji ile uyum icindeydi cunku burada soz konusu olan sadece seri ve yuksek hacimli uretim yapabilecek kopyalayicilarin kisitlanmasiydi. Bu sistem, kitap okurlarinin ozgurlugunu kisitlamiyordu. Baski makinasina sahip olmayan siradan bir okur, kitabini ancak kalem ve murekkep kullanarak kopyalabilirdi ve bunun icin cok az okur suclanmisti.

Sayisal teknoloji matbaaya gore cok daha esnektir: bilgi bir kez sayisal hale sokulduktan sonra kolayca kopyalanarak baskalari ile paylasilabilir. Iste tam da bu esneklik telif haklari sistemi ile uyumsuzluga yol acar. Gunumuzde yazilim telif haklarinin uygulanmasi icin giderek artan siddette tedbirlerin alinmasina da bu uyumsuzluk yol acmaktadir. Yazilim Yayincilari Birligi'nin (Software Publishers Association - SPA) su dort uygulamasina bakalim:

Bu uygulamalar, her kopyalama makinasinin basinda izinsiz kopyalamayi engellemek uzere bir gorevli bulunan ve vatandaslarinin bilgiyi gizlice kopyalayip el altindan 'samizdat' olarak dagitmak zorunda kaldigi eski Sovyetler Birligi'ndeki uygulamalari andirmaktadir. Elbette aralarinda fark var: Sovyetler Birligi'ndeki bu uygulamalarin amaci politik idi, ABD'de ise asil amac kârdir. Ancak bizi etkileyen amaclar degil eylemlerdir. Her ne sebeple olursa olsun bilgi paylasiminin engellenmek istenmesi benzer yontemlere ve sert uygulamalara yol acmaktadir.

Yazilim sahipleri bilgiyi kullanma hakkimizi kontrol etmek icin pek cok metod kullanmaktadir:

Toplumun neye ihtiyaci vardir? Vatandaslarinin sorunsuzca erisebilecegi bilgiye ihtiyaci vardir --- ornegin insanlarin sadece calistirabilecekleri degil ayni zamanda okuyabilecekleri, duzeltebilecekleri, gelistirebilecekleri programlar. Ancak yazilim sahiplerinin sundugu, genellikle inceleyemeyecegimiz ya da degistiremeyecegimiz bir kara kutudan ibarettir.

Toplumun ayni zamanda ozgurluge ihtiyaci vardir. Bir programin bir sahibi oldugunda insanlar hayatlarinin bir bolumu uzerindeki kontrolu kaybetmis olurlar.

Tum bunlarin otesinde toplumun ihtiyaci olan sey vatandaslar arasindaki gonullu isbirligi ruhunun pekistirilmesidir. Yazilim sahipleri, bizler komsularimiza dogal olarak yardim ederken bu yaptigimiz seyin 'korsanlik' oldugunu soylediklerinde toplumumuzun ruhunu kirletmis olurlar.

Bu yuzden ozgur yazilimdan bahsederken kast ettigimiz ozgurluk kavramidir; fiyat kavrami degil.

Sahiplerin one surdugu ekonomik arguman hatalidir ancak ekonomi meselesi gercek bir meseledir. Bazi insanlar sirf isin zevkinden ve getirecegi ruhsal tatmin, sohret gibi seylerden oturu faydali yazilimlari gelistirirler ancak bu insanlarin gelistirdiklerinin otesinde yazilimlari istiyorsak para bulmamiz gerektigi dogrudur.

10 yildir ozgur yazilim gelistiricileri para bulmak icin bazi yontemleri denemis ve kismen basarili olmuslardir. Kimsenin cok zengin olmasi sart degildir. Ortalama bir Amerikan ailesinin geliri yillik olarak yaklasik 35.000$'dir ve bu miktarin programlamadan cok daha zevksiz isler icin bile yeterli motivasyonu sagladigi gorulmustur.

Yillar boyunca, ta ki bir fellowship bunu gereksiz kilana dek, gelistirmis oldugum ozgur yazilimlara talebe yonelik ozellestirmeler yaparak hayatimi kazandim. Ekledigim her ozellik surec icinde standart surume de eklendi ve boylece kamuoyuna sunuldu. Bireysel olarak oncelikli oldugunu dusundugum ozellikleri bir an once gelistirmem yerine kendi ihtiyaclari icin gerekli olan ozellikleri gelistirmem icin musterilerim bana para odediler.

Vergiden muaf, ozgur yazilimlarin gelistirilmesine adanmis ve kamu yararina calisan Free Software Foundation (FSF), GNU CD-ROM'lari, T-shirt'leri, belgeleri, ve luks dagitimlar satarak para kazanmaktadir, (bunlarin hepsine kullanicilar para odemeden de erisebilir, bunlari kopyalayabilir ya da degistirebilirler); ayrica bagislar da soz konusudur. Bunyesinde bes programci calismakta ve uc calisan da posta siparisleri ile ilgilenmektedir.

Bazi ozgur yazilim gelistiricileri teknik destek hizmeti satarak para kazanmaktadir. 50 kisiyi istihdam eden Cygnus Support [bu yazi yazildigi esnada], yaptigi hesaplara dayanarak personelinin vaktinin %15'inin ozgur yazilim gelistirmeye gittigini belirtmektedir --- bir yazilim firmasi icin kayda deger bir oran.

Aralarinda Intel, Motorola, Texas Instruments ve Analog Devices'inda bulundugu bazi sirketler bir araya gelerek C dili icin ozgur GNU derleyicisinin gelistirilmesi amaci ile finansal destek vermislerdir. Bu arada Ada dili icin GNU derleyicisi ABD Hava Kuvvetleri tarafindan parasal olarak desteklenmektedir cunku bu kurum kaliteli bir derleyiciye sahip olmanin en dusuk maliyetli yolu olarak bunu gormektedir. [Hava Kuvvetleri parasal destegi bir sure once bitmistir, su anda GNU Ada derleyicisi calismaktadir ve bununla ilgili bakim ve gelistirmeler ticari olarak desteklenmektedir.]

Bunlar kucuk orneklerdir, ozgur yazilim hareketi henuz yolun basindadir. Ancak ABD'deki dinleyici tarafindan desteklenen radyo orneginde de goruldugu gibi kullanicilari para odemeye zorlamadan da buyuk eylemleri basarmak mumkundur.

Gunumuzde yasayan bir bilgisayar kullanicisi olarak belli bir sirkete ait bir program kullaniyor olabilirsiniz. Eger arkadasiniz sizden bir kopya isterse onu reddetmek dogru olmaz. Isbirligi telif hakkindan daha onemlidir. Ancak yeralti olarak da tabir edebilecegimiz gizli kapakli isbirligi iyi bir topluma yol acmaz. Kisi hayati durustce, acik bir sekilde ve gururla yasamalidir; bu da sahipli yazilimlara 'Hayir' demekle olur.

Yazilim kullanan diger insanlarla acik acik ve ozgur sekilde isbirligine gitmeyi hak ediyorsunuz. Yazilimin nasil calistigini ogrenmeyi hak ediyorsunuz ve ogrencilere bu bilgiyi ogretmeyi hak ediyorsunuz. Yazilim bozulursa takdir ettiginiz bir programciyi kiralayip onu duzeltebilmeyi hak ediyorsunuz.

Ozgur yazilimi hak ediyorsunuz.

[ Almanca | Cekce | Danimarkaca | Fransizca | Hirvatca | Indonezyaca | Ingilizce | Ispanyolca | Italyanca | Japonca | Katalanca | Korece | Macarca | Polonyaca | Rusca ]


GNU ana sayfasi'na donus.

FSF & GNU ile ilgili oneri ve sorulariniz icin gnu@gnu.org adresine Ingilizce olarak basvurabilirsiniz. Ayrica FSF'ye ulasmanin baska yollarini da deneyebilirsiniz.

Bu sayfa ile ilgili yorumlarinizi lutfen webmasters@www.gnu.org adresine Ingilizce olarak gonderin; diger sorulariniz icin gnu@gnu.org adresini kullanin.

Copyright (C) 1999 Free Software Foundation, Inc., 51 Franklin St, Fifth Floor, Boston, MA 02110, USA

Verbatim copying and distribution of this entire article is permitted in any medium, provided this notice is preserved. (Bu uyarinin da korunmasi sartiyla bu dokumani oldugu gibi kopyalamakta ve dagitmakta ozgursunuz.)

Guncelleme Tarihi: $Date: 2005/05/05 19:37:16 $ Guncelleyen: $Author: novalis $